Khi nhìn thấy một sản phẩm gốm đã hoàn thiện, người ta thường chú ý đến màu men, hình dáng hay cách sản phẩm hiện diện trong không gian. Nhưng trước khi có được vẻ ngoài ấy, mỗi chiếc bát, chiếc ly hay bình gốm đều từng trải qua một giai đoạn rất khác: thô mộc, chưa lên màu và vẫn còn nguyên dấu vết của đất.

Đó là thời điểm phôi gốm đã thành hình nhưng chưa bước vào lò nung, một khoảng dừng ngắn trước công đoạn có tính quyết định trong toàn bộ quá trình làm gốm.

VẺ ĐẸP NGUYÊN BẢN CỦA PHÔI GỐM

Ở giai đoạn này, người thợ có thể quan sát trực tiếp độ dày của thành gốm, đường nét của dáng sản phẩm, sự cân đối giữa các phần và những dấu vết nhỏ còn lại sau quá trình tạo hình.

Một đường vuốt tay, một nét chỉnh ở miệng ly hay những gợn nhẹ trên bề mặt đều hiện diện rất thật. Đây cũng là lúc sản phẩm thể hiện rõ nhất tính thủ công. Mỗi phôi gốm có thể không hoàn toàn giống nhau, nhưng vẫn giữ được sự nhất quán nhờ kinh nghiệm và khả năng kiểm soát của người thợ.

TỪ ĐẤT SÉT ĐẾN MỘT HÌNH DÁNG HOÀN CHỈNH

Để tạo nên một phôi gốm sẵn sàng đưa vào lò, đất sét cần trải qua nhiều bước chuẩn bị và tạo hình.

Đất được xử lý để đạt độ dẻo phù hợp, sau đó được tạo hình bằng bàn xoay, khuôn hoặc các kỹ thuật thủ công tùy theo từng dòng sản phẩm. Khi dáng gốm đã hoàn thiện, phôi tiếp tục được chỉnh sửa, làm mịn và hong khô trong điều kiện phù hợp.

Quá trình làm khô cần diễn ra từ từ. Nếu độ ẩm giữa các phần không đồng đều, phôi gốm có thể bị cong, nứt hoặc biến dạng ngay trước khi nung. Vì vậy, dù chưa bước vào lò, mỗi sản phẩm vẫn cần được theo dõi cẩn thận trong suốt giai đoạn này.

NHỮNG DẤU VẾT THỦ CÔNG TRÊN BỀ MẶT PHÔI GỐM

Khi chưa phủ men, bề mặt phôi gốm thường để lộ những chi tiết mà thành phẩm sau này khó nhìn thấy hoàn toàn.

Đó có thể là vân đất mảnh, dấu tay nhẹ, đường tiện trên bàn xoay hoặc những khác biệt nhỏ giữa từng chiếc. Những chi tiết này không chỉ tạo nên vẻ đẹp nguyên bản mà còn phản ánh trực tiếp cách sản phẩm được làm ra.

Với gốm thủ công, bề mặt không nhất thiết phải giống nhau tuyệt đối. Điều quan trọng là phôi gốm vẫn được kiểm soát tốt, hình dáng đạt yêu cầu và những dấu vết thủ công xuất hiện một cách tự nhiên, vừa đủ để sản phẩm giữ được cảm giác sống động.

TRƯỚC KHI VÀO LÒ, MỌI CHI TIẾT ĐỀU CẦN ĐƯỢC KIỂM TRA

Khi phôi gốm đã khô, người thợ sẽ kiểm tra lại từng phần trước khi nung.

Những lỗi nhỏ như vết nứt chân chim, thành gốm quá mỏng, đáy chưa cân hoặc bề mặt chưa ổn định đều có thể trở thành vấn đề lớn khi gặp nhiệt độ cao. Một chi tiết tưởng như không đáng kể ở bên ngoài cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cấu trúc của sản phẩm trong lò.

Đây là lý do quá trình kiểm tra trước nung luôn đòi hỏi sự cẩn thận. Bởi khi cửa lò đã đóng lại, người thợ không còn khả năng can thiệp trực tiếp vào sản phẩm.

NUNG LÀ CÔNG ĐOẠN QUYẾT ĐỊNH

Trong lò nung, sản phẩm phải trải qua sự thay đổi lớn về nhiệt độ. Đất dần chuyển trạng thái, kết cấu trở nên cứng hơn, men bắt đầu biến đổi và màu sắc thực sự được hình thành.

Nhưng đây cũng là giai đoạn tồn tại nhiều rủi ro nhất.

Sản phẩm có thể co không đều, cong nhẹ, nứt, thay đổi màu men hoặc xuất hiện những hiệu ứng khác với dự kiến. Nhiệt độ, vị trí đặt sản phẩm trong lò, độ dày của xương gốm và đặc tính của từng loại men đều có thể tác động đến kết quả cuối cùng.

Ngay cả khi mọi bước trước đó đã được kiểm soát kỹ, quá trình nung vẫn luôn chứa một phần khó đoán. Đó là lý do mỗi lần mở lò đều mang theo một cảm giác hồi hộp riêng.

MỖI LẦN MỞ LÒ LÀ MỘT LẦN CHỜ ĐỢI KẾT QUẢ

Khoảnh khắc mở lò không chỉ là lúc kiểm tra sản phẩm có đạt yêu cầu hay không. Đó còn là thời điểm toàn bộ quá trình trước đó được trả lời.

• Dáng sản phẩm có giữ được như dự kiến không?
• Màu men có lên đúng không?
• Bề mặt có đạt được độ sâ và sắc độ mong muốn không?

Có những sản phẩm hoàn thiện gần như chính xác với bản thử. Cũng có những chiếc mang lại hiệu ứng bất ngờ từ men, nhiệt và vị trí trong lò. Chính sự không hoàn toàn lặp lại ấy tạo nên nét riêng của gốm thủ công.

TRƯỚC KHI TRỞ THÀNH MỘT SẢN PHẨM HOÀN THIỆN

Một chiếc ly hay một chiếc đĩa khi đến tay người dùng thường chỉ còn lại hình ảnh cuối cùng: đã nung, đã lên men và sẵn sàng được sử dụng.

Nhưng trước đó là cả một quá trình của đất, nước, thời gian, nhiệt độ và kinh nghiệm. Giai đoạn trước nung cho thấy rõ nhất sự mong manh của phôi gốm, khi hình dáng đã gần hoàn thiện nhưng sản phẩm vẫn còn đứng trước phép thử lớn nhất.

Và cũng chính từ những khoảnh khắc thô mộc ấy, một sản phẩm gốm dần hình thành nên màu sắc, bề mặt và cá tính riêng sau khi đi qua lửa.

Mỗi lần mở lò đều có một sự hồi hộp riêng, bởi không sản phẩm thủ công nào được tạo nên chỉ bằng một công thức cố định.

Theo dõi La Soil để khám phá thêm những câu chuyện từ xưởng gốm, quá trình thử men và hành trình phía sau mỗi sản phẩm.